İstatistik Haftası TÜİK İle Soru Cevap

TÜİK İstanbul Bölge Müdürlüğü olarak temasa geçtiğimiz andan itibaren duyarlı ve gayet ciddi bir yaklaşım sergileyerek sorularımızı açıklıkla cevapladıkları için Sayın İsmail GÖKALP ve ekibine teşekkür ederiz.

Bu teşekkür mevki sahibi birilerine öylesine edilmiş bir teşekkürden ziyade, emek vererek hazırlandığı açıklıkla görülen bu cevapların hakkı olan bir teşekkür olduğunu özellikle belirtmemizde fayda var.
İnsanlar “istatistiki araştırma” kelimesini duyduklarında ne anlamalı?
İstatistik, belirli bir amaç için veri toplama, tablo ve grafiklerle özetleme, sonuçları yorumlama, sonuçların güven derecelerini açıklama, örneklerden elde edilen sonuçları kitle için genelleme, özellikler arasındaki ilişkiyi araştırma, çeşitli konularda geleceğe ilişkin tahmin yapma, deney düzenleme ve gözlem ilkelerini kapsayan bir bilimdir.
İstatistiki araştırma genel anlamı ile belirli bir amaç için bir kitlenin özelliklerini ortaya koymaya yönelik olarak veri toplama, sınıflandırma ve bu verileri özetleyerek sonuçları yorumlamak demektir. Bir kitlenin özelliklerini ortaya koymak için veriyi kitlenin tüm üyelerinden toplayabileceğimiz gibi; kitlenin bir kısmının özellikleri hakkında veri toplayarak bunu tüm kitlenin özelliklerini bulmak için kullanabiliriz. Birincisine tamsayım diyoruz. Nüfus sayımları buna örnek olarak verilebilir. İkincisi ise örnekleme yöntemidir. Bu yöntemde zaman  veya maliyet gibi kısıtlar nedeniyle kitlenin tümüne ulaşmak yerine kitlenin bir alt kümesinden veri toplanmaktadır. 
İstatistiki araştırmalar insanları birçok konuda bilgilendirmektedir, bu nedenden dolayı toplumu aydınlatmak adına etkin bir yere sahiptir. Bu noktada araştırmaları yaparken objektif olmak adına baz aldığınız ahlaki değerler nelerdir?
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) temel görevi, ülkenin ihtiyaç duyduğu alanlarda, veri ve bilgilerin, derlenmesini, gerekli istatistiklerin üretilmesini, yayımlanmasını ve dağıtımını yapmaktır. TÜİK bireylerden, hanelerden ve işyerlerinden araştırmalar ve sayımlar yoluyla veri toplamaktadır. Derlenen veriler uluslararası kullanılan istatistiksel metot ve sınıflamalara göre analiz edilerek, her yıl başında açıklanan "Ulusal Veri Yayınlama Takvimi"ne göre kamuoyuna duyurulur. TÜİK için kamu yararı birinci önceliğimiz olduğundan üretilen istatistikler bu bilinçle kamunun kullanımına sunulmaktadır.
Yaptığımız istatistiki çalışmalarda amacımız bir fotoğraf çekmek ve bu fotoğrafla gerçeği olduğu gibi yansıtmaktır. 2005 yılında kabul edilen 5429 Sayılı Türkiye İstatistik Kanunu ile TÜİK, İstatistik Konseyi tarafından kararlaştırılan Resmi istatistiklerin üretimine ve organizasyonuna ilişkin;temel ilkeleri ve standartları belirleyerek, ülkenin ihtiyaç duyduğu alanlarda, veri ve bilgilerin; derlenmesini, değerlendirilmesini, gerekli istatistiklerin üretilmesini, yayımlanmasını, dağıtımını, Resmi İstatistik Programında istatistik sürecine dâhil kurum ve kuruluşlar arasında; koordinasyon sağlamaktadır.
Sorumluluğumuz,  durum tespiti yapmak olup kurum personelimiz şeffaflık ve tarafsızlık ilkeleri doğrultusunda alan çalışmalarını yürütmekte ve bireysel verinin gizliliği de sağlanmaktadır. Bu bağlamda nesnellik ve tarafsızlık temel ilkelerimizdendir. Üretilen istatistikler, güvenilirlik, tutarlılık, tarafsızlık, istatistiki gizlilik, güncellik ve şeffaflık ilkelerine göre hazırlanır ve uygulanır. Araştırmalarımızı yürütürken sonucun nasıl çıkacağından bağımsız olarak verinin doğru olarak derlenmesine odaklanılmaktadır.
Kurumumuzda kamu görevlileri etik sözleşmesinde belirtilen etik değerler bulunmaktadır. Örneğin;
¨ Kamu hizmeti sunarken; kamu hizmetinin her türlü özel çıkarın üzerinde olduğu ve kamu görevlisinin halkın hizmetinde bulunduğu bilinç ve anlayışıyla hareket edilerek, gerekli hassasiyet ve özen gösterilmelidir. 
¨ Kamu hizmeti sunulurken; görevin insan haklarına saygılı, saydamlık, katılımcılık, dürüstlük ve hesap verebilirlik ilkelerine uygun şekilde yerine getirilmesine özen gösterilmelidir.    
¨ Kamu hizmeti sunarken; kamu yararı ve hukukun üstünlüğü ilkeleri gözetilmelidir. 
¨ Kamu hizmeti sunarken; dil, din, ırk, felsefe inanç, siyasi düşünce, yas, bedensel engelli ve cinsiyet ayırımı yapmadan, fırsat eşitliğini engelleyici davranış ve uygulamalara meydan vermeden tarafsızlık ilkesine ve hizmet gereklerine uygun davranılması gerekmektedir.
¨ Kamu hizmeti sunarken; görevle ilişkisi bulunan gerçek veya tüzel kişilerden hediye alınmamalı, maddi ve manevi fayda ve çıkar sağlanmamalı, menfaat beklentisi içinde olunmamalıdır.
Kurumumuz personeli tarafından imzalanan “Kamu Görevlileri Etik Sözleşmesi”nde, Kurumumuzun görev alanı ile ilgili 2 ek madde daha eklenmiştir. Bu maddeler istatistiki amaçlar için toplanan verilerin gizliliği ilkesidir.  Bu amaçla TÜİK personeli, gizlilik ile ilgili taahhütname imzalar. Bu taahhütname de "verinin görev sırasında ve sonrasında yetkililer dışında kimseye açıklamamak, üçüncü şahısların ulaşmalarına izin vermemek, veriyi sadece amacı doğrultusunda kullanmak ve çalışmalar sırasında yasal olarak tanımlanan gizlilik ilkesi çerçevesinde hareket etmeyi, görev sırasında ve sonrasında istatistiki gizlilik ilkelerine uymayı , ...taahhüt eder."
Kurumumuz İstatistik altyapısını oluşturmak ve Resmi İstatistik Programı çerçevesinde istatistik üretmekle görevlendirilmiş olup, 5429 Sayılı Türkiye İstatistik Kanununun 17. maddesinde Kurumumuzun bilimsel ve teknik özerkliği "Programın uygulanmasında, Kurum çalışanları ile diğer uygulayıcı birimlere, veri kaynakları, istatistikî yöntem ve süreçlerinin seçimi, dağıtımın içerik, şekil ve zamanı ve istatistikî gizliliğin uygulanması başta olmak üzere, hiçbir konuda talimat verilemez"  denilerek teminat altına alınmıştır.
Dikkatsizce yapılmış istatistiki araştırmaların topluma yanlış yön verdiği açık bir gerçektir. Bu gibi durumlarda toplumun yanlış bilgilendirilmemesi adına ne tür girişimlerde bulunabilmektesiniz?
Kurumumuz istatistiki çalışmaları kendi bünyesinde yürüttüğü gibi bünyesi dışında yürütülen tüm istatistiki çalışmalara karşı da oldukça duyarlıdır. Diğer kamu kurumlarının istatistik altyapısının gelişmesi ve idari kayıtlarının iyileştirilmesi yönündeki çabalarımız yanında özel kuruluşlar tarafından yürütülen araştırmaların kalitesi ile de yakından ilgileniyoruz. 2012-2016 yıllarını kapsayan TÜİK Stratejik Planı kalite ilkelerine dayalı olarak hazırlanmıştır. Stratejik Planda “Uluslararası standartlarda, kullanıcı odaklı ve sürdürülebilir bir istatistik sistemi kurmak” vizyonu belirlenmiştir. Bu vizyon, sadece TÜİK’i değil aynı zamanda, Türkiye İstatistik Sistemi’ni bütüncül olarak kapsayan bir vizyon olarak benimsenmiştir.
Uluslararası Düzeyde İstatistik üretmek "Güvenilir Metodoloji" ile mümkündür. “Güvenilir Metodoloji Kaliteli İstatistiklerin Temelidir”. Bu amaçla, 
¨ Avrupa standartları ve diğer uluslararası standartlar takip edilmekte,
¨ Standart kavramlar, uluslararası tanım ve sınıflamalar kullanılmakta,
¨ Veri kalitesinin takibi amacıyla kurumsal kalite raporları oluşturulmaktadır.
Türkiye İstatistik Kurumu tarafından uygunluk, doğruluk, güvenilirlik, tutarlılık, karşılaştırabilirlik ve zamanlılık ilkelerine göre üretilen ve tüm kullanıcılara açıklık, şeffaflık, erişebilirlik, gizlilik, tarafsızlık ve güncellik ilkeleri doğrultusunda istatistikler üretilmekte ve kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.  Çeşitli dağıtım kanalları ile sunulan resmi istatistiklerin yanlış kullanılması ya da yorumlanması durumlarının ortaya çıkması halinde, uygulanması gereken usul ve esasların belirlenmesi amacıyla kumrumuzca yönerge hazırlanmıştır. Bu yönerge Türkiye İstatistik Kurumu tarafından üretilen ve yayımlanan tüm istatistikler ile  Türkiye İstatistik Kurumu adına yayımlanmak üzere özel araştırmalar yapan kişi, kurum ve kuruluşların Türkiye İstatistik Kurumu ile ortaklaşa hazırladıkları yayınları kapsamaktadır. Yazılı, görsel veya internet medyada yer alan bir haberde Kurum tarafından üretilen verilerin yanlış kullanılması, esas alınan metodolojinin yanlış yorumlanması veya haksız eleştiri konusu yapılması, kamuoyunu yanıltıcı nitelikte yayın yapılması, Kurum tarafından yayımlanmamış istatistiklerin Kurum kaynaklı olarak gösterilmesi şeklinde ortaya çıkan durumlarda, Sayısal verilerin sehven hatalı kullanımı, Sayısal verilerin kasten yanlış kullanılması, çarpıtılması, metodolojinin yanlış yorumlanması veya haksız eleştiri konusu yapılması, kamuoyunu yanıltıcı nitelikte yayın yapılması veya Kurum tarafından yayımlanmamış istatistiklerin Kurum kaynaklı olarak gösterilmesi durumunda Kurumumuz tarafından “Tekzip/Açıklama Formu” hazırlanarak haberi yapan kişi yada kurumlara iletilmektedir. Aynı istatistiki konuda haksız eleştirilerin, verilerin veya metodolojinin yanlış kullanımı veya yorumlanması durumunun yaygın hale gelmesi, farklı yayın organlarında aynı hatalı değerlendirme ve eleştirilerin sıklıkla yer alması durumunda ; basın/kamuoyu duyurusu yapılır.
Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı tarafından Resmi İstatistik Programı kapsamında üretilen ve yayımlanmasından sonra revizyon yapılan istatistiklerin yayımlanması ile revizyon politikalarının duyurulmasında uyulması gereken usul ve esasların belirlenmesi amacıyla yönergemiz de mevcuttur. 
İstatistik üretim sürecindeki hataların düzeltilmesi, Türkiye İstatistik Kurumu Tarafından Yayımlanmış İstatistiksel Veri ve Bilgilerde Hataların Düzeltilmesi ile İlgili yönergemiz ile;  Haber Bülteni ve eklerinde, web sayfasındaki istatistiki tablolarda veya dağıtım veritabanlarında, dağıtımdaki mikro verilerde, basılı yayınlar ve  diğer yöntemlerle dağıtılan verilerde hatalar (web/mobil veri, istatistik bilgi hattı verisi/SMS, sosyal paylaşım siteleri vb ) olduğunda; TÜİK bu durumu kamuoyu ile en kısa süre ve en şeffaf şekilde paylaşmayı bir ilke olarak benimseyerek web ortamında ve basın bildirisi olarak duyurulmaktadır.
Ayrıca 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanununun 54. maddesinin ikinci fıkrası gereğince; Başkanlık veya kurum ve kuruluşlar tarafından program kapsamında istenilen bilgileri, geçerli bir mazereti olmaksızın belirlenen şekil ve sürede vermeyen veya eksik veya hatalı verenler, bir kereye mahsus olmak üzere uyarılır ve kendilerinden yedi gün içerisinde bilgileri vermeleri veya eksik ve hataları gidermeleri istenir. Bu uyarıya rağmen, bilgileri hiç vermeyen veya talep edildiği halde eksikleri gidermeyen ve hataları düzeltmeyen gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerin organ ve temsilcileri hakkında idari para cezası uygulanır. Diğer taraftan söz konusu maddenin 3. fıkrasına göre; idari para cezası ve diğer cezaların uygulanması, istatistiki birimin bilgi verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.
İstatistiki araştırmaların oluşturulabilmesi adına beslendiği temel kaynaklar nelerdir?
Ülkemiz için gerekli ve ihtiyaç duyulan istatistikler ile AB uyum kapsamında üretilmesi gereken istatistikler İstatistik konseyi tarafından belirlenir ve bakanlar kurulu kararı ile Resmi İstatistik Programına alınarak dönemi içerisinde belirlenen istatistikler üretilir. İhtiyaç duyulan istatistikler analiz edilerek buna uygun bir araştırma tasarımı yapılır. Bu tasarım yapılırken uluslararası uygulamalar da dikkate alınarak uygun bir metodoloji belirlenir. Belirlenen metodolojiye uygun olarak veri derlenir, işlenir, analiz edilir ve sonuçları paylaşılır. Bütün bunlar yapılırken de tüm süreçlerde sürekli bir geliştirme sağlanmaya çalışılır.
TÜİK olarak yaptığımız araştırmalarda veri kaynaklarımız; Sayımlar, Örnekleme Araştırmaları, İdari Kayıtlar ve Kayıt Sistemleri' dir.
İstatistiki Araştırmalarda kullanılacak veriler; Mevcut Kayıtlar Kullanılarak (İdari Kayıt), Elektronik ortamda veri transferi(E_VT), Yüzyüze Görüşme, Bilgisayar Destekli Kişisel Görüşme (CAPI),WEB Tabanlı Anketler ,Uzaktan Algılama Yolu ile Veri Derleme ve Bilgisayar Destekli Telefonla Görüşme Tekniği (CATI, Veri kalite kontrol çalışmalarında) ile derlenmektedir.
İstatistiki veriler iki temel kaynaktan sağlanmaktadır. Bunlardan ilki haneler yada bireyler, ikincisi ise işyerleridir. Hane araştırmaları için Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi çerçevesini kullanarak cevaplayıcı birimleri yapacağımız araştırmanın metodolojisine uygun olarak belirlenmektedir. İşyeri araştırmalarında ise İş Kayıt Sistemi çerçevesini kullanarak cevaplayıcı birimleri tespit edilir. Sahada yürüttüğümüz bu çalışmalarımız yanında her yıl daha da güçlendirdiğimiz ve kapsamını arttırdığımız idari kayıtlar da önemli bir veri kaynağımızdır. İdari kayıtlar kurum ve kuruluşların kendi iş ve işlemleri için tutmakta olduğu kayıt sistemlerinin istatistik çalışmalarında kullanılmak üzere uygun hale getirilmesi ile daha da önem kazanmaktadır.
Ülkemizde istatistiki araştırmaların teknolojik zeminini yeterli buluyor musunuz? Eğer buluyorsanız bunu birkaç örnekle açıklar mısınız? (Bu soruyla amacımız TÜİK’in kullandığı teknolojik enstrümanları öğrenmektir.)
Teknolojik gelişme hızının her geçen gün arttığı bir dönemi yaşıyoruz. Bu nedenle yeni teknolojilerin istatistiki araştırmalara uygulanması konusunda yüksek bir adaptasyon kabiliyetimiz olmasına rağmen yeni teknolojilerin hep bir adım gerisinde olmak kaçınılmaz oluyor. Türkiye İstatistik Kurumu veri derleme ve işlemeye yönelik tüm süreçlerini "Harzemli" adını verdiğimiz ve kendi bünyemizde ürettiğimiz entegre bir programla yürütmektedir. Saha çalışmalarımızın iki temel ayağından biri olan hane çalışmalarında kağıt ortamından bilgisayar destekli görüşme yöntemine geçtiğimizden bu yana 10 yıl geçti. İşyeri araştırmalarında ise kısmi geçişler olmakla birlikte tam olarak kağıt ortamından web üzerinden veri derleme yöntemine geçişimiz 2014 yılı Ocak ayıdır. 2014 yılından itibaren işyeri çalışmalarında "Elektronik Veri Transferi (E-VT)" yöntemi ile de işyerleri verileri otomatik olarak kurumumuz veri tabanına aktarılmaktadır. Özetle, Kurumumuz tarafından yapılan çalışmalarda veri, artık kağıt ortamında toplanmamaktadır. Hane çalışmalarımızda verileri günümüz teknolojisinin ileri imkanlarından olan ultrabook bilgisayarlarla derliyoruz. Tüketici Fiyatları Endeksi için veri derlemede ise veriyi anlık olarak veritabanına gönderebilen tablet bilgisayarlar kullanılmaktadır. Veri derlemede teknolojiyi bu şekilde kullanırken verinin işlenmesinde de "analiz perspektif" adını verdiğimiz ve kurum olarak kendi bünyemizde  ürettiğimiz programları kullanmaktayız. Derlenmiş olan veri üzerinde çalışan bu program hataları bulmamızı, ayıklamamızı ve düzeltmemizi kolaylaştırmaktadır. Bütün bunları yaparken yapılan tüm işlemleri personel bazında da kayıt altına alarak verimli ve adil bir çalışma ortamını kurmak üzere performans değerlendirme sistemimize de veri sağlanmaktadır.
Gelişen teknolojiyi yakın takipte olan Kurumumuz idari kayıtların iyileştirilmesi, veri toplama ve  analiz yöntemlerini daha da iyileştirmek için büyük gayret göstermektedir.
Ülkemizde istatistiki araştırmalar konusunda, geçmişten bu zamana süreci kısaca aktarır mısınız? (Türkiye’deki istatistiki araştırmalar konusunda tarihsel dokümanları bizimle paylaşırsanız memnun oluruz.)
Osmanlı yönetimince geliştirilen bürokratik gelenekler arasında "Kayıt Sistemleri ve istatistik, tarih boyunca önemli bir yer tutmuştur. Osmanlı İmparatorluğu döneminde sınır belirleme, vergi toplama, toprak dağılımına yönelik amaçlarla yapılan veri toplama faaliyetlerinin 14. yüzyıla kadar giden uzun bir geçmişi bulunmaktadır.
Bu kapsamda 1326-1389 yılları arasında toprak ve nüfus sayımları yapılmıştır. 1389 yılında defterhaneler kurulmuştur. 1831 yılında ilk başarılı nüfus sayımı gerçekleştirilmiştir. 1891 yılında Bab-ı Ali'de kurulan "Merkezi İstatistik Encümeni" ile istatistik hizmetleri kanuni bir esasa bağlanmıştır. 1926 yılında Merkezi İstatistik Dairesi Başbakanlığa bağlı olarak kurulmuştur. 1927 yılında cumhuriyet döneminin ilk nüfus sayımı yapılmıştır. 1926 ile 1962 yılları arasında Kurumumuz değişik isimler altında çalışmalarını sürdürmüştür.
1962 yılında Başbakanlığa bağlı Devlet İstatistik Enstitüsü kurulmuştur. 1984 yılında teşkilat yeniden yapılandırılmış olup, 2005 yılında 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu ile Türkiye İstatistik sistemi ve kurum yeniden yapılandırılmıştır. Kurumun adı "Türkiye İstatistik Kurumu" olarak değiştirilmiştir. 2006-2008 yılları arasında kanunun bazı maddeleri yeniden düzenlenmiştir.
TÜİK, merkez teşkilatı ve 26 bölge müdürlüğünden oluşmaktadır. TÜİK, istatistik üretme işlevinin yanı sıra resmi istatistiklerin koordinasyon rolünü de üslenmiştir. TÜİK tarafından üretilen istatistiklerde süreç, merkez ve 26 bölge müdürlüğü tarafından koordineli olarak yürütülürken, resmi istatistiklerin koordinasyonu İstatistik Konseyi ve Resmi İstatistik Programı (RİP) ile gerçekleştirilmektedir.
Mayıs ve Haziran ayı içerisinde başlatılacak etkinlik takvimimiz.
Mayıs ve Haziran Aylarında Kurum etkinliklerimiz, 24. Üst Yönetim Koordinasyon toplantısı, İSMMO ile toplantı, E-vt' ye uyumlu yazılım firmaları ile toplantılarımız yapılacaktır. Ayrıca, Türkiye İstatistik Kurumu Resmi İstatistik Programı ile belirlenen çalışmaları Üretim Süreci Takvimi ile takip etmektedir. Mayıs ve Haziran aylarında Bangladeş İstatistik Ofisi Başkanı ve heyet bölge müdürlüğümüzü ziyaret edecektir. Ayrıca yine mayıs ayının 2. Haftası Türk İstatistik Sisteminin Geliştirilmesi Programı kapsamında AB heyeti bölge müdürlüğümüzü ziyaret edecektir. Mayıs ve Haziran Aylarında Üretim Süreci Takvimine göre Aylık, Üç Aylık ve yıllık verilerin derlendiği çalışmalarımıza aşağıda örnekler verilmiştir. www.tuik.gov.tr
Alparslan VARER ÜNALAN

Share on Google Plus
    Blogger Heabıyla Yorum
    Facebook Hesabıyla Yorum

0 yorum :

Yorum Gönder